Hamas

Naam organisatie Hamas
Aliassen
Land / regio (oorsprong)
Operationele gebieden
Toelichting Operationele Gebieden

Palestijnse gebieden, Israël. Sympathisanten die ondersteuning verlenen aan Hamas bevinden zich wereldwijd.

Classificatie en ideologie

Jihadistisch, nationalistisch terrorisme.

Doelen

In 1988 werd het handvest van Hamas gepubliceerd. Hierin verklaarde de organisatie uit te zijn op:

  • Het vernietigen van de staat Israël
  • Het verdrijven van de Joden uit het Israëlisch/Palestijnse grondgebied
  • Het oprichten van een islamitische staat Palestina.

Na een lange periode van interne discussie presenteerde Hamas begin mei 2017 een nieuw handvest. Dit nieuwe manifest laat een aantal opvallende verschuivingen zien. Zo verklaart Hamas niet langer uit te zijn op het vernietigen van Israël (al wordt Israël ook niet erkent in het nieuwe  beleidsdocument) en verklaart het zich onafhankelijk van de Moslimbroederschap. Tevens erkent de organisatie in het nieuwe document ook niet-gewelddadige methoden, zoals protesten.

Literatuur:

Hamas Palestinian movement, BBC, 12/05-2017; Gematigd handvest is ook in belang van Hamas zelf, Trouw, 02/05/2017; Hamas says it accepts '67 borders, but doesn't recognize Israel, CNN, 03/05/2017.

Omvang (in personen) 5000+
Kleur Zwart, wit, groen en rood: de kleuren van de Palestijnse vlag.
Laatste activiteit Geen informatie beschikbaar
Laatst gewijzigd

Operationele gebieden

Huidige bekende operationele gebieden

Achtergrond

Korte geschiedenis

Hamas werd in december 1987, tijdens de Eerste Intifada (1987-1993), opgericht door sjeik Ahmed Yassin (1936-2004). De beweging werd een politiek verlengstuk van de soennitische Moslim Broederschap uit Egypte. Hoofddoel werd de vernietiging van de staat Israël en het vestigen van een onafhankelijke Palestijnse staat met islamitische wetgeving (sharia). De eerste zelfmoordaanslag was in april 1993. Daarnaast richtte Hamas zich op liefdadigheidsactiviteiten (scholing, ziekenzorg) ten behoeve van de arme bevolking in de Palestijnse gebieden. Dit zorgde voor een grote populariteit onder de Palestijnse bevolking die ten koste ging van de seculiere Fatah-partij, de partij van wijlen Yasser Arafat (1929-2004). Geestelijk leider Yassin werd in december 2004 gedood door een Israëlische raketaanval. In januari 2006 deed Hamas mee aan de Palestijnse parlementsverkiezingen en behaalde een absolute meerderheid. Hamas vormde samen met Fatah een regering. Echter, al snel braken gevechten uit tussen aanhangers van beide organisaties. Op 14 juli 2007 nam Hamas de militaire controle over op de Gazastrook. De Palestijnse president Mahmoud Abbas ontbond daarop de door Hamas geleide regering. Deze beslissing is omstreden en leidde tot toenemend geweld tussen Fatah en Hamas.

De internationale gemeenschap veroordeelde in 2006 al de deelname van Hamas aan de Palestijnse Autoriteit omdat Hamas Israël niet erkent en weigert geweld af te zweren. Op 27 december 2008 brak er oorlog uit tussen Hamas in de Gazastrook en Israël, waarbij 1400 Palestijnen en 13 Israëliërs om het leven kwamen. Drie weken later, op 17 januari 2009, kwam er een einde aan de oorlog nadat Israël én Hamas eenzijdig een staakt-het-vuren hadden afgekondigd. In september 2009 presenteerde een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties, onder leiding van Richard Goldstone, een rapport over de Gaza-oorlog. Hoewel het rapport beide partijen ervan beschuldigde oorlogsmisdaden en mogelijk misdaden tegen de menselijkheid te hebben begaan, was de voornaamste kritiek gereserveerd voor het Israëlische leger.

Organisaties als The International Crisis Group wijzen er op dat Hamas in de laatste jaren pragmatischer is geworden en geweld niet meer als het enige middel ziet om haar doel te bereiken. In februari 2010 kwamen leiders van Fatah en Hamas voor het eerst sinds 2007 weer samen in Gaza. Ze wisten na bemiddeling van Egypte een akkoord te sluiten in Kairo. De uitvoering van dit akkoord gaat moeizaam door een gebrek aan vertrouwen van beide kanten. In augustus 2011 werden de verhoudingen tussen Israel en Hamas weer op scherp gezet. Een aanslag vanuit de Egyptische Sinaï-woestijn kostte aan acht Israëliërs het leven. Bij een reactie werden zeven aanvallers gedood, en ook vijf Egyptische soldaten die in de vuurlinie lagen kwamen om. Verder bombardeerde Israël de gazastrook omdat de aanvallers hiervandaan afkomstig zouden zijn.

Literatuur

Timeline Hamas in Power, aljazeera 09/04/2007; Who Are Hamas? The Independent 06/03/1996; Conflicten zijn verder geëscaleerd: opnieuw Palestijnen gedood en heilige plek vernield, NRC 17/10/2015; Dealing with Hamas, International Crisis Group 26/01/2004.

Relevantie voor Nederland

Geen informatie beschikbaar

Relevantie voor het Caribisch koninkrijksdeel (Aruba, Curaçao, St Maarten, St Eustatius, Bonaire en Saba)

Geen informatie beschikbaar

Organisatiestructuur

Omvang organisatie/groepering

5000+

Omvang organisatie/groepering - toelichting

De politieke tak van Hamas bestaat uit 9000 personen. De gewapende tak, de Ezzedeen al-Qassam Brigades, bestaat waarschijnlijk uit enkele duizenden strijders. Op de ‘EU-bevriezingslijst’ worden zij gezamenlijk vermeld als Hamas

Literatuur:

Country Reports: Middle East and North Africa Overview, U.S. Department of State 5/08/2010

Leiders

  • Ismail Haniyeh (1962). Nadat Hamas de parlementsverkiezingen van 2006 had gewonnen werd Haniyeh premier van de Palestijnse Autoriteit. Op 14 juni 2007, op het hoogtepunt van het Fatah-Hamas conflict, werd Haniyeh door President Mahmoud Abbas ontslagen uit zijn ambt. Desalniettemin bleef hij zijn gezag als premier uitoefenen in de Gazastrook. Begin mei 2017 werd hij door de leden van het politbureau van Hamas gekozen als nieuwe politiek leider. Hij volgde daarmee Khaled Mashal op.
  • Mahmoud Al-Zahar (1945) is lid van de Hamas-leiding in de Gazastrook. Sinds maart 2006 dient Al-Zahar als minister van Buitenlandse Zaken in de regering van Ismail Haniyeh.
  • Sjeik Hassan Yousef is sinds augustus 2001 het hoofd van Hamas in de Westelijke Jordaanoever. Momenteel bevindt hij zich in de Israëlische gevangenis.
  • Mohammed Deif wordt verondersteld de leider te zijn van de Ezzedeen al-Qassam Brigades.
  • Sjeik Ahmed Yassin (1936-2004) was de oprichter van Hamas. (Alexandra Silver, ‘Hamas’ Leaders’, Council on Foreign Relations, 10/02/2006)
    Khaled Mashal (1956) wordt sinds 1997 beschouwd als politiek leider van Hamas. In februari 2012 onderhandelde Mashal in Katar met Fatah-leider Mahmoed Abbas over verzoening. Hier kwam uit dat Abbas zelf een Palestijnse interim-regering gaat leiden die nieuwe parlements- en presidentsverkiezingen moet voorbereiden. Abbas en Meshal zouden na de verkiezingen hun positie ter beschikking stellen. Begin mei 2017 werd Ismail Haniyeh gekozen als de opvolger van Mashal.

Literatuur:

https://www.cfr.org/backgrounder/hamas-leaderswww.bbc.news.co.uk

Bevelstructuur

Hamas bestaat uit een politieke en een militaire tak. De militaire tak wordt gevormd door de Ezzedeen al-Qassam Brigades, die vernoemd zijn naar een Syrische strijder die in 1935 tegen de Britse bezetting in Palestina vocht. De Al-Qassam Brigades werken met een celstructuur. Commando wordt gevoerd door zeven bevelhebbers. In september 2005 werd Mohammed Deif als leider genoemd, maar het is onduidelijk of hij dat nu nog steeds is. 

Literatuur:

Hamas' Izz al-Din al-Qassam Brigades, Parliament of Australia 11/09/2009.

Financiële inkomstenbronnen

  • Donaties van Palestijnse emigranten wereldwijd en particuliere donateurs uit Saoedi-Arabië en andere olierijke Perzische Golf staten. 
  • Iran biedt belangrijke ondersteuning aan Hamas. Sommige diplomaten schatten de hulp vanuit Iran op twintig tot dertig miljoen dollar per jaar. 
  • Donaties van islamitische liefdadigheidsinstellingen.
  • Hamas zou importbelasting heffen op goederen die door smokkeltunnels de gazastrook binnenkomen

Literatuur:

Hamas, Council on Foreign Relations 1/08/2014.

(Internationale) relaties

  • Hezbollah. Sji’itische terroristische organisatie, samen met Hamas opererend vanuit Libanon. (Bron: 
  • Iran. Het sji’itische Iraanse regime geeft sinds begin jaren negentig financiële steun aan het soennitische Hamas met als doel het exporteren van de ‘islamitische revolutie’.

Activiteiten

Wapens en werkwijze

Hamas is politiek, maatschappelijk en militant actief. De militante tak, de ‘Ezzedeen al-Qassam Brigade’, maakt gebruik van:

  • Zelfmoordaanslagen op Israëlische militaire (onder andere grensposten en trainingskampen) en burgerdoelen (bussen, restaurants, cafés).
  • Opblazen van auto’s door middel van het plaatsen van zware explosieven.
  • Mortieren en korte afstandraketten. Vanaf de Gazastrook worden geregeld raketten (Qassam-raketten) afgevuurd op Israëlisch grondgebied.
  • Qassam-raketten.

Recente en/of opvallende activiteiten

juni 2016

Drie mannen die waren veroordeeld voor moord zijn door Hamas in Gaza geëxecuteerd. Een van de mannen is opgehangen, de andere twee zijn door een vuurpeleton gedood. Hamas heeft voor de executies niet de noodzakelijke toestemming gevraagd van president Abbas. 

Type activiteit

Aanslagen

oktober 2014

Hamas dreigt om de belangrijkste luchthaven van Israël, Ben Gurion, aan te vallen.

Type activiteit

Aanslagen

De badplaats Eilat in Israël wordt bestookt met raketten. Bij de ontploffing van twee raketten in de stad raken een aantal mensen gewond. Het is voor het eerst dat de stad getroffen is door raketten sinds het conflict tussen Israël en Hamas weer oplaaide. 

Type activiteit

Aanslagen

maart 2012

Bij een dubbele Palestijnse zelfmoordaanslag op de haven van de Israëlische kuststad Ashdod kwamen zeker elf mensen om het leven. Hamas en de Al Aqsa Martelarenbrigades eisten de verantwoordelijkheid voor de aanslagen gezamenlijk op.

Type activiteit

Aanslagen

Drie Palestijnen voerden een zelfmoordaanslag uit bij de grensovergang Karni, tussen Israël en de Gazastrook. Zes Israëliërs kwamen daarbij om het leven. De aanslag werd opgeëist door zowel Hamas als de Al Aqsa Martelarenbrigades.

Type activiteit

Aanslagen

De spanning tussen Hamas en Fatah ontaarde in het heftigste geweld tussen de twee partijen sinds de zomer van 2007. Bij twee schietpartijen in Qalqilya (op de Westelijke Jordaanoever) vielen in totaal 9 doden.

Type activiteit

Aanslagen

Vier Israëliërs werden doodgeschoten op een snelweg nabij Hebron. De Ezzedeen al-Qassam Brigades eisten de verantwoordelijkheid voor de schietpartij op.

Type activiteit

Aanslagen

Geen activiteiten gevonden

Contraterroristische maatregelen

januari 2016

Het Amerikaanse Ministerie van Financiën heeft sancties opgelegd aan vier ambtenaren en een Saoedi-Arabisch bedrijf voor het financiëel ondersteunen van Hamas. Onder de gesanctioneerden zijn Salih al-Aruri, een leider van Hamas, verantwoordelijk voor Hamas' financiële transacties en Mahir Salah, de leider van Hamas' financiële committee. 

Type activiteit

Interventies

oktober 2015

Hassan Yousef, een van de leiders van Hamas in de Westelijke Jordaanoever is tijdens een Israëlische inval op zijn huis in de buurt van Ramallah in de Westelijke Jordaanoever gearresteerd. Yousef wordt ervan beschuldigd aan te zetten tot geweld en is al vaker door de Israëlische autoriteiten gearresteerd.

Type activiteit

Interventies

Israëlische heeft luchtaanvallen uitgevoerd op een trainingskamp en andere infrastructuur van Hamas. Het was een reactie op een raketaanval die vanuit Gaza op zuid Israël was gericht. Hoewel de aanval door een een kleine extremistische organisatie is opgeëist, houdt Israël Hamas verantwoordelijk vanwege hun bestuurlijke macht in Gaza.

Type activiteit

Interventies

In de Westelijke Jordaanoever is een Israëlisch echtpaar doodgeschoten. De vijf verdachten zijn door de Israëlische binnenlandse veiligheidsdienst gearresteerd. Volgens Israël zijn het leden van Hamas en hebben zij toegegeven de aanslag en twee andere aanslagen in de West Bank te hebben gepleegd.

Type activiteit

Interventies

oktober 2014

Egypte heeft de afgelopen maanden circa 1200 smokkeltunnels afgeloten naar Gaza.

Type activiteit

Interventies

Inwoners van Gaza vluchten massaal uit het noorden van de Gazastrook nadat het Israelische leger eerder had aangegeven dat zij daar bombardementen zullen uitvoeren.

Type activiteit

Overig nieuws interventies

Er zijn 260 Palestijnen omgekomen tijdens een aanval van het Israëlische leger op Gaza. Naar schatting zijn 30,000 Palestijnen op de vlucht geslagen. De acties zijn een reactie op de naar schatting meer dan 1400 op Israël afgeschoten raketten sinds 8 juli 2014 vanuit de Gazastrook. Een aanzienlijk deel hiervan is afkomstig van Hamas. 

Type activiteit

Overig nieuws interventies

Secretaris generaal van de Verenigde Naties, Ban Ki-moon, heeft geschokt gereageerd op een Israëlische aanval op een VN-school in de Gazastrook waar op het moment van de aanval honderden mensen schuilden. Bij de aanval vallen er 15 doden en raken circa 200 mensen gewond. De meeste doden waren kinderen. 

Type activiteit

Overig nieuws interventies

maart 2012

Het Israëlische leger doodde diverse Hamas-kopstukken, waaronder Sjeik Yassin en diens opvolger Abdelaziz Rantisi.

Type activiteit

Overig nieuws interventies

Een onderzoekscommissie van de Verenigde Naties, onder leiding van Richard Goldstone, presenteerde een rapport over de Gaza-oorlog. Hoewel het rapport beide partijen ervan beschuldigde oorlogsmisdaden en mogelijk misdaden tegen de menselijkheid te hebben begaan, was de voornaamste kritiek gereserveerd voor het Israëlische leger. Bovendien drong het rapport er bij de Verenigde Naties op aan dat niet zonder gevolgen te laten.

Type activiteit

Overig nieuws interventies

Het Israëlische leger onderschepte een vrachtschip met 500 ton aan verstopte wapens. Het schip was afkomstig uit Iran en zou Hamas en Hezbollah gaan herbewapenen.

Type activiteit

Interventies

Egypte begon met het plaatsen van grote stalen platen in de bodem aan de Egyptische kant van de grens met Gaza. Deze ondergrondse wand moest een einde maken aan smokkeltunnels die Hamas gebruikte voor de aanvoer van geld en goederen.

Type activiteit

Overig nieuws interventies

Het Israëlische leger ontwikkelde een raketafweersysteem tegen korteafstandsraketten die Hamas en Hezbollah gebruikten. Het zou nog jaren duren voordat het systeem volledig werd geïnstalleerd langs de Gazastrook en Libanon.

Type activiteit

Overig nieuws interventies

Mahmoud al-Mabhouh, kopstuk van Hamas, werd dood gevonden op zijn hotelkamer in Dubai. Al-Mabhouh was één van de oprichters van de Ezzedeen al-Qassam Brigades en regisseerde de wapensmokkel van Iran naar Gaza. Fatah en Hamas betichten elkaar van betrokkenheid bij de liquidatie. Vooralsnog worden ook de Israëlische autoriteiten van betrokkenheid beschuldigd. Het Openbaar Ministerie in Keulen startte een onderzoek en in het Verenigd Koninkrijk werden Israëlische diplomaten uitgewezen.

Type activiteit

Interventies

Israël arresteerde de 47-jarige Mahar Oeda, naar verluidt één van de oprichters van de Ezzedeen al-Qassam Brigades. De arrestatie vond plaats in de omgeving van Ramallah, op de Westelijke Jordaanoever.

Type activiteit

Interventies

Zo’n 15.000 mensen liepen in Tel Aviv een protestmars voor de vrijlating van soldaat Gilad Shalit.

Type activiteit

Overig nieuws interventies

De Palestijnse autoriteiten op de Westelijke Jordaanoever pakten meer dan 300 personen op die banden zouden hebben met Hamas.

Type activiteit

Overig nieuws interventies

Het Israëlische leger doodde Iyad Shilbayeh, een vooraanstaand lid van de Ezzedeen al-Qassam Brigades.

Type activiteit

Overig nieuws interventies

Het Israëlische leger presenteerde een nieuw verdedigingssysteem tegen chemische en raketaanvallen.

Type activiteit

Overig nieuws interventies

Uitgelekte stukken van de Amerikaanse ambassade beweren dat Israël met de blokkade van de gazastrook “de economie op het randje van instorting wil houden, zonder het laatste zetje te geven''. Zo wordt de positie van Hamas verzwakt.

Type activiteit

Overig nieuws interventies

 In Soedan komen bij een helikopteraanval twee mensen om het leven, waaronder een commandant van Hamas. De Soedanese regering weet “absoluut zeker” dat Israël betrokken is bij de aanval. Israël onthoudt zich van commentaar.

Type activiteit

Interventies

Geen activiteiten gevonden

Verwijzingen

Links

Literatuur

  • Michael Irving Jensen, The Political Ideology of Hamas: A Grassroot Perspective, Londen 2009
  • Matthew Levitt, Hamas: Politics, Charity, and Terrorism in the Service of Jihad, New Haven 2006
  • Shaul Mishal & Avraham Sela, The Palestinian Hamas: Vision, Violence and Coexistence, New York 2000
  • Andrea Nüsse, Muslim Palestine: The Ideology of Hamas, Abingdon 1998

Wat vindt u van de kennisbank?
Doe mee met ons gebruikersonderzoek en help ons mee de kennisbank verder te verbeteren.

Ja, ik doe mee