Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia (FARC)

Naam organisatie Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia (Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia)
Aliassen
Land / regio (oorsprong) Colombia
Operationele gebieden Colombia
Toelichting Operationele Gebieden

Voornamelijk Colombia. De FARC is ook actief in de grensgebieden met Venezuela, Ecuador, Peru en Panama.

Classificatie en ideologie
  • Marxistisch-leninistisch terrorisme, deels geïnspireerd door de Argentijnse “guerrillo” Ernesto Che Guevara (1928-1967).
  • De denkbeelden van de Venezolaanse vrijheidsstrijder Simón Bolívar (1783-1830), oftewel het ‘bolivarisme’. Deze ideologie beoogt meer samenwerking tussen de Zuid-Amerikaanse socialistische landen in de regio.
  • “Narcoterrorisme”: veelgebruikte Amerikaanse benaming die aangeeft dat de drugshandel en de ideologische strijd nauwelijks van elkaar te scheiden zijn.
Doelen

Het vestigen van een marxistische staat in Colombia. Op de website van de FARC staat dat de groep “de grote economische, sociale, politieke, etnische en culturele verschillen in Colombia wil overwinnen”. (‘Foreign Terrorist Organizations’, Congressional Research Service, 06/02/2004)

Omvang (in personen) 5000+
Kleur Geel, blauw en rood: de kleuren van de Colombiaanse vlag.
Laatste activiteit Geen informatie beschikbaar
Laatst gewijzigd

Operationele gebieden

Huidige bekende operationele gebieden

Achtergrond

Korte geschiedenis

De FARC werd in 1964 opgericht door Pedro Antonio Marín, alias Manuel Marulanda Vélez, en de in 1990 overleden Luis Morantes, alias Jacobo Arenas. De organisatie kwam voort uit de boerenzelfverdedigingsgroepen die al vanaf de jaren veertig actief waren in Colombia, ten tijde van la Violencia, in de strijd tegen de conservatieve Colombiaanse regering. De FARC ging als militaire vleugel dienen van de Colombian Communist Party (CCP). Vanaf de oprichting van de marxistisch-leninistische FARC was het doel van de organisatie duidelijk geformuleerd: de omverwerping van de Colombiaanse liberaal-conservatieve regering en het vestigen van een marxistische staat. Ook werden grootgrondbezitters in Colombia doelwit van ontvoeringen en afpersingen. Vanuit het onherbergzame platteland in het zuidoosten van Colombia werden vanaf eind jaren zestig guerrilla- en terroristische acties (moorden, ontvoeringen en bomaanslagen) uitgevoerd op overheidsdoelen en burgers. Ook in de Colombiaanse steden werden strijders, zogeheten milicianos, ingezet om hinderlagen te leggen. Tijdens de Koude Oorlog kreeg de FARC financiële steun vanuit de Sovjet-Unie. Vanaf de jaren tachtig werd de drugshandel zeer belangrijk voor de inkomsten van de FARC. De gewelddadige doelen van de organisatie bleven echter veelal hetzelfde. De Colombiaanse regering onder leiding van Alvaro Uribe voerde in de periode 2002-2010 een repressief beleid tegenover zowel de linkse als rechtse terroristische groeperingen in Colombia. Na het aantreden van Uribe kwam er een einde aan de onderhandelingen tussen de FARC en de Colombiaanse regering. De harde aanpak van Uribe werd door een groot deel van de Colombianen geapprecieerd en even was er sprake van een referendum dat zijn herverkiezing voor een derde termijn mogelijk moest maken. Dit werd echter door het Colombiaanse Constitutioneel Hof verboden. In februari 2008 protesteerden honderdduizenden burgers tegen de ontvoeringpraktijken van de FARC door deel te nemen aan de grootste massabetoging ooit in Colombia. In maart 2008 kwamen drie van de zeven hoogste FARC-leiders om het leven, waarna er een interne machtsstrijd leek te zijn ontstaan. Eind 2009 maakten de ELN en de FARC via een gezamenlijke verklaring op de website Anncol bekend dat ze gingen samenwerken in hun strijd tegen de regering. In augustus 2010 werd een nieuwe Colombiaanse president, Juan Manuel Santos (oud-minister van Defensie), geïnaugureerd. Eend maand na de inauguratie voerden de ELN en de FARC gezamenlijk een serie aanslagen uit, volgens waarnemers om aan de nieuwe regering te laten zien dat zij nog altijd een dreiging vormen. In 2012 begonnen in Havana, Cuba, vredesbesprekingen tussen de Colombiaanse regering en de FARC. In September 2015 bereikten de twee partijen, vertegenwoordigd door Colombiaanse president Juan Manuel Santos en de FARC’s leider Timochenko, overeenstemming over een formule voor geleidelijke rechtvaardigheid en herstelbetalingen betreffende misdrijven zoals kidnappings, moord en martelpraktijken. Zo besloten ze internationale tribunalen op te zetten om te oordelen over misdrijven begaan door leden van de FARC en agenten van de staat. Politieke misdrijven begaan door de FARC zouden onder een amnestie regeling vallen en zolang de FARC-guerillas de verantwoordelijkheid op zich zouden nemen voor hun misdaden zouden ze geen gevangenisstraffen opgelegd krijgen. Ze spraken ook af in maart 2016 een definitief vredesakkoord te zullen tekenen maar hebben op 24 maart laten weten de deadline te hebben gemist. De twee partijen lijken nog onenigheid te hebben op cruciale punten.  

Literatuur:

‘Crisis Group Multimedia: The Farc’; Stephanie Hanson, ‘FARC, ELN: Colombia’s left-Wing guerrillas’, Council on Foreign Relations, 19/08/2009; ‘Foreign Terrorist Organizations’, Congressional Research Service, 06/02/2004; Brodzinsky, Sibylla. “Farc Peace Talks: Colombia Nears Historic Deal after Agreement on Justice and Reparations.” The Guardian, 24/09/2015, sec. World news; 'FARC en Colombia missen deadline vredesonderhandelingen', NOS, 24/02/2016.

Relevantie voor Nederland

Geen informatie beschikbaar

Relevantie voor het Caribisch koninkrijksdeel (Aruba, Curaçao, St Maarten, St Eustatius, Bonaire en Saba)

Geen informatie beschikbaar

Organisatiestructuur

Omvang organisatie/groepering

5000+

Omvang organisatie/groepering - toelichting

Van de Colombiaanse terroristische groepen ELN, AUC en FARC, is FARC het sterkst. In diverse publicaties komen verschillende schattingen voor. De VS gaat uit van een sterke afname van het aantal leden. De omvang van de organisatie werd in 2001 nog op 15.000 tot 18.000 personen geschat. Het aantal leden in 2009 werd ingeschat op 9.000 tot 12.000 en in 2015 is het aantal leden naar schatting nog verder gedaald tot ongeveer 7.000 leden. Het aantal sympathisanten wordt reeds gedurende langere tijd ingeschat op 'enkele duizenden.'

Literatuur:

 ‘Country Reports on Terrorism 2009’, U.S. Department of State, augustus 2010; 'Country Reports on Terrorism 2015https://www.state.gov/documents/organization/258249.pdf’, U.S. Department of State, juni 2016

Leiders

  • Rodrigo Londoño Echeverri – beter bekend onder zijn alias Timochenko – zou na de dood van Alfonson Cano gekozen zijn tot nieuwe leider van de FARC. Hij is een van de langst dienende commandanten van de organisatie.
  • Alfonso Cano, een pseudoniem voor Guillermo Léon Sáenz Vargas, was de leider van de FARC tot zijn dood in november 2011 na een actie van het Colombiaanse leger. Cano was de opvolger van Manuel Marulanda Vélez.
  • Victor Suarez, alias Jorge Briceño of “Mono Jojoy”, was militair commandant binnen het “secretariaat”: de uit zeven militairen bestaand leidinggevende instantie van de FARC. Hij kwam om het leven bij een aanval van het Colombiaanse leger in september 2010.
  • Manuel Marulanda Vélez, een schuilnaam voor Pedro Antonion Marín, alias “Tirofijo” (de scherpschutter), was oprichter van de FARC en stond aan het hoofd van het secretariaat. Marulanda overleed eind maart 2008, naar verluidt aan een hartaanval. 
  • Rául Reyes, alias Luis Edgar Devia Silva, was tweede man en woordvoerder van de FARC. Tevens lid van het secretariaat. Hij werd in maart 2008 door het Colombiaanse leger om het leven gebracht. 
  • Manuel Muñoz Ortiz Jesús, alias Iván Ríos, was lid van het secretariaat. Hij werd in maart 2008 door zijn eigen bewakers vermoord.
  • Luciano Martin Arango, alias Ivan Marquez (1955- ) is lid van het secretariaat. Midden jaren 90 was hij verantwoordelijk voor de reorganisatie van de noordwestelijk gestationeerde FARC troepen die na een aanval van het leger sterk waren verzwakt. Tussen 1999 en 2002 was hij als onderhandelaar namens de FARC aanwezig bij de vredesbesprekingen met de Colombiaanse regering. Deze mislukten maar toen hij in 2007 de Venozolaanse president Hugo Chavez ontmoette, die optrad als bemiddelaar tussen de FARC en de Colombiaanse regering, stemde hij wel in met de bevrijding van 500 personen die gevangen werden gehouden door de FARC. In 2012 is hij wederom betrokken bij vredesonderhandelingen met de Colombiaanse regering in Oslo en op Cuba.

Bevelstructuur

Militaire bevelstructuur waarbij het commando wordt gevoerd door zeven militairen, het zogeheten “secretariaat”. Het secretariaat is weer onderdeel van een elite van ongeveer dertig topcommandanten die samen het Centrale Hoge Commando vormen. Het secretariaat is verantwoordelijk voor de benoeming van leden van het Centrale Hoge Commando. Daarnaast coördineert het secretariaat de activiteiten van de verschillende eenheden en het bepaalt de algemene strategie van de FARC. De leden zijn onderverdeeld in ongeveer tachtig militaire eenheden, waaronder een aantal gespecialiseerde stedelijke gevechtstroepen.

Literatuur:

‘Country Reports on Terrorism 2008’, U.S. Department of State, april 2009.

Financiële inkomstenbronnen

  • Drugskartels in Mexico kopen cocaïne bij de FARC. Dat heeft de Colombiaanse onderminister van Defensie, Sergio Jaramillo Caro, gezegd op een conferentie over veiligheid in Mexico-stad, aldus de Mexicaanse krant El Universal.
  • Inkomsten uit de illegale drugshandel van cocaïne en heroïne worden geschat op 100 miljoen tot 1 miljard dollar per jaar. (Victoria Garcia, ‘In the Spotlight: Revolutionary Armed Forces of Colombia’, Center for Defense Information, 07/05/2002)
  • De FARC genereert ook inkomsten door middel van ontvoeringen, afpersingen en een onofficiële “belasting” die de groep heft op sommige delen van het platteland in ruil voor “bescherming” en sociale diensten. (Stephanie Hanson, ‘FARC, ELN: Colombia’s left-Wing guerrillas’, Council on Foreign Relations, 19/08/2009)

(Internationale) relaties

  • De ELN en de FARC hebben historisch gezien een dubbelzinnige relatie. In sommige delen van Colombia werkten zij samen, in andere delen vochten zij tegen elkaar. Eind 2009 maakten de groepen echter bekend dat zij voortaan gingen samenwerken in hun strijd tegen de Colombiaanse regering. (‘Rebellen Colombia werken samen’, NRC Handelsblad, 17/12/2009). Deze samenwerking kwam snel onder druk te staan nadat halverwege 2010 gewapende confrontaties plaatsvonden tussen ELN en FARC over territoriumcontrole en de verdeling van opbrengsten.
  • De voormalige Colombiaanse president Alvaro Uribe beschuldigde Venezuela meerdere malen van het bieden van financiële en militaire steun aan de FARC en het herbergen van FARC-leiders. In maart 2008 vond het Colombiaanse leger laptops van FARC-leden waarop bewijsmateriaal zou staan dat Venezuela inderdaad steun had verleend aan de terroristische groepering. Op een bijeenkomst van de Organisatie van Amerikaanse Staten in juli 2010 toonde Colombia foto’s en kaarten waarop kampen met FARC-strijders juist over de grens met Venezuela te zien zouden zijn. De Venezolaanse president Hugo Chávez verbrak vervolgens alle diplomatieke betrekkingen met Colombia. Deze werden een maand later weer hersteld, toen de nieuwe Colombiaanse president Manuel Santos en Chávez een overeenkomt sloten. (‘Chávez in lastig parket door laptops van FARC-guerrilla’s’, Trouw, 17/05/2008; ‘Venezuela en Colombia geven vrede een kans’, Het Parool, 09/08/2010)
  • Sommige deskundigen vermoeden een verband tussen het Irish Republican Army (IRA) en de FARC. Deze verdenking is ontstaan op 11 augustus 2001, toen drie van IRA’s beste explosieven-deskundigen in Bogotá werden gearresteerd voor het reizen met valse paspoorten. Op de spullen van de drie mannen werden sporen van explosieven gevonden, wat er toe leidde dat zij belast werden met het trainen van FARC-leden. (‘Foreign Terrorist Organizations’, Congressional Research Service, 06/02/2004)
  • Uit een Spaans-Colombiaans terrorismebestrijdingonderzoek blijkt dat er sinds 2003 logistieke en economische verbanden bestaan tussen de FARC en de ETA. Volgens de resultaten van het onderzoek zou de ETA FARC­-leden hebben getraind in het gebruik van wapens en explosieven en zou de groep logistieke steun hebben verstrekt aan de FARC in de uitvoering van verschillende terroristische aanslagen. De FARC zou de Baskische terroristen voor hun training en bijstand hebben betaald met inkomsten verkregen uit de illegale drugshandel (Benedetta Berti, ‘Colombia’s FARC and the Basque ETA: Exploring the tactical and economic partnership’, Terrorism Monitor, 7(2), 23/01/2009). Daarnaast werden in januari 2011 een computerexpert van de ETA en zijn vriendin aangehouden door de Spaanse en Franse politie. Zij zouden in Venezuela computerlessen hebben gegeven aan FARC-leden (Spaanse politie pakt twee leden van de ETA op, Trouw, 12 januari 2011).

Activiteiten

Wapens en werkwijze

  • Guerrillatechnieken (verrassingsaanvallen, sabotage etc.) tegen het Colombiaanse leger. Het opblazen van onderdelen van overheidsinstellingen (politiebureaus) en onderdelen van de Colombiaanse infrastructuur. Daarnaast is er geweld tegen multinationals die de ‘uitwassen van het kapitalisme’ zouden vertegenwoordigen.
  • Grootgrondbezitters, die veelal worden beschermd door paramilitaire groeperingen, als ook politici zijn vaak doelwit van ontvoeringen, meestal om het losgeld.
  • Drugshandel. Deze activiteit nam vanaf de jaren tachtig sterk toe en diende ter financiering van gewapende activiteiten. Thans lijken drugshandel en geldelijk gewin steeds meer doelen op zich te zijn geworden.

Recente en/of opvallende activiteiten

september 2019

Bij een aanslag op een burgemeesterskandidaat in het zuidwesten van Colombia zijn zes doden gevallen, onder wie de burgemeesterskandidaat voor de Colombiaanse stad Suárez. Volgens de regering van Colombia zitten FARC-dissidenten achter de aanslag. 

Type activiteit

Aanslagen

september 2015

FARC guerilla’s hebben een deel van de Tansandino pijpleiding in de Putumayo provincie in het zuiden van Colombia opgeblazen. Volgens de autoriteiten is er weinig olie gelekt omdat de pijpleiding niet werd gebruikt.

Type activiteit

Aanslagen

april 2015

De FARC heeft tien soldaten Colombiaanse soldaren gedood. Tijdens gevechten met het leger waarbij ook verschillende soorten explosieven zijn gebruikt raakten tevens 17 soldaten gewond. De beschietingen vonden enkele tientallen kilometers van de grote stad Cali plaats.

Deze gebeurtenis compliceert de onderhandelingen tussen beide partijen. Een maand eerder kondigde de regering nog aan de luchtaanvallen op de FARC te staken ten behoeve van de vredesonderhandelingen met de organisatie. Een dag na de aanval werden, zoals direct na de gevechten aangekondigd door president Santos, de bombardementen op kampen van de FARC weer hervat.

Type activiteit

Aanslagen

januari 2014

Vier mensen zijn om het leven gekomen bij een aanval van de FARC. Zij reden in een hinderlaag van de guerrillastrijders in het noorden van Colombia en werden ter plekke gedood. De aanslag vindt plaats tijdens de vredesbesprekingen tussen de FARC en de Colombiaanse overheid.  

Type activiteit

Aanslagen

De FARC valt een gevangenentransport aan in Colombia waarbij vijf mensen om het leven komen. Deze aanslag vindt plaats tijdens de vredesonderhandelingen met de Colombiaanse regering.

Type activiteit

Aanslagen

Bij aanvallen van de FARC zijn vijftien militairen om het leven gekomen in de Collombiaanse deelstaat Arauca. Nog eens vier millitairen sneuvelden in de stad Doncello, in de zuidelijke deelstaat Caqueta. Dit zijn de grootste aanslagen sinds de vredesonderhandelingen die in november zijn gestart.

Type activiteit

Aanslagen

juni 2013

De FARC heeft tijdens gevechten met het Colombiaanse leger zeven militairen gedood en vijf verwond. De gevechten ontstonden toen het leger een operatie lanceerde om een mogelijke aanval van de FARC op een dorp in het midden van Colombia te voorkomen. Ondanks de gevechten wordt een paar maanden later gesteld dat er progressie is geboekt bij de vredesgesprekken tussen de FARC en de Colombiaanse overheid. Met name op het controversiële gebied van agrarische hervormingen lijken beide partijen steeds dichter bij een overeenkomst te komen.  

Type activiteit

Aanslagen

maart 2012

In een gezamenlijke aanval van de ELN en de FARC op een politiebureau bij de stad San Miguel in de zuidelijke provincie Putumayo kwamen zeker zes politiemensen om het leven. Bij eerdere aanvallen van de ELN en de FARC in september vielen al 55 doden. Volgens waarnemers willen beide terroristische groeperingen met hun daden laten zien dat zij nog altijd een dreiging vormen voor de regering in Bogotá.

Type activiteit

Aanslagen

Geen activiteiten gevonden

Contraterroristische maatregelen

september 2019

Bij een aanslag op een burgemeesterskandidaat in het zuidwesten van Colombia zijn zes doden gevallen, onder wie de burgemeesterskandidaat voor de Colombiaanse stad Suárez. Volgens de regering van Colombia zitten FARC-dissidenten achter de aanslag. 

Type activiteit

Aanslagen

september 2015

FARC guerilla’s hebben een deel van de Tansandino pijpleiding in de Putumayo provincie in het zuiden van Colombia opgeblazen. Volgens de autoriteiten is er weinig olie gelekt omdat de pijpleiding niet werd gebruikt.

Type activiteit

Aanslagen

april 2015

De FARC heeft tien soldaten Colombiaanse soldaren gedood. Tijdens gevechten met het leger waarbij ook verschillende soorten explosieven zijn gebruikt raakten tevens 17 soldaten gewond. De beschietingen vonden enkele tientallen kilometers van de grote stad Cali plaats.

Deze gebeurtenis compliceert de onderhandelingen tussen beide partijen. Een maand eerder kondigde de regering nog aan de luchtaanvallen op de FARC te staken ten behoeve van de vredesonderhandelingen met de organisatie. Een dag na de aanval werden, zoals direct na de gevechten aangekondigd door president Santos, de bombardementen op kampen van de FARC weer hervat.

Type activiteit

Aanslagen

januari 2014

Vier mensen zijn om het leven gekomen bij een aanval van de FARC. Zij reden in een hinderlaag van de guerrillastrijders in het noorden van Colombia en werden ter plekke gedood. De aanslag vindt plaats tijdens de vredesbesprekingen tussen de FARC en de Colombiaanse overheid.  

Type activiteit

Aanslagen

De FARC valt een gevangenentransport aan in Colombia waarbij vijf mensen om het leven komen. Deze aanslag vindt plaats tijdens de vredesonderhandelingen met de Colombiaanse regering.

Type activiteit

Aanslagen

Bij aanvallen van de FARC zijn vijftien militairen om het leven gekomen in de Collombiaanse deelstaat Arauca. Nog eens vier millitairen sneuvelden in de stad Doncello, in de zuidelijke deelstaat Caqueta. Dit zijn de grootste aanslagen sinds de vredesonderhandelingen die in november zijn gestart.

Type activiteit

Aanslagen

juni 2013

De FARC heeft tijdens gevechten met het Colombiaanse leger zeven militairen gedood en vijf verwond. De gevechten ontstonden toen het leger een operatie lanceerde om een mogelijke aanval van de FARC op een dorp in het midden van Colombia te voorkomen. Ondanks de gevechten wordt een paar maanden later gesteld dat er progressie is geboekt bij de vredesgesprekken tussen de FARC en de Colombiaanse overheid. Met name op het controversiële gebied van agrarische hervormingen lijken beide partijen steeds dichter bij een overeenkomst te komen.  

Type activiteit

Aanslagen

maart 2012

In een gezamenlijke aanval van de ELN en de FARC op een politiebureau bij de stad San Miguel in de zuidelijke provincie Putumayo kwamen zeker zes politiemensen om het leven. Bij eerdere aanvallen van de ELN en de FARC in september vielen al 55 doden. Volgens waarnemers willen beide terroristische groeperingen met hun daden laten zien dat zij nog altijd een dreiging vormen voor de regering in Bogotá.

Type activiteit

Aanslagen

Geen activiteiten gevonden

Verwijzingen

Links

Literatuur

  • Ingrid Betancourt (vertaling: Floor Borsboom), Zelfs aan de stilte komt een eind: Mijn jaren van gevangenschap in de jungle van Colombia, Amsterdam 2010
  • Léon Valencia & Liduine Zumpolle, Tanja: Een Nederlandse bij de FARC, Amsterdam 2010
  • Robert J. Lemm, De autobiografie van Raúl Reyes: De man die Ingrid Betancourt gijzelde. Soesterberg 2009
  • Mario A. Murillo, Colombia and the United States: War, Unrest and Destabilization, New York 2004
  • Bert Ruiz, The Colombian Civil War, Jefferson 2001
  • Angel M. Rabasa & Peter Chalk, Colombian Labyrinth: The synergy of drugs and insurgency and its implications for regional stability, Santa Monica 2001

Wat vindt u van de kennisbank?
Doe mee met ons gebruikersonderzoek en help ons mee de kennisbank verder te verbeteren.

Ja, ik doe mee