Islamitische Staat (ISIS/ISIL)

Naam en classificatie

Naam organisatie Islamitische Staat
Aliassen
Land / regio (oorsprong) Iraq
Operationele gebieden Iraq, Libya, Afghanistan, Syria
Toelichting Operationele gebieden

IS activiteiten vinden voornamelijk plaats in Irak en Syrië, hoewel de groep ook aanslagen pleegde in Jordanië en Libië. IS onderhoudt een logistiek netwerk in het Midden-Oosten, Noord-Afrika, Iran, Zuid-Azië en Europa. Sinds kort is IS door verbonden met andere organisaties ook actief in Pakistan en Afghanistan. (‘Country Reports on Terrorism 2009’, U.S. Department of State, augustus 2010)

Classificatie en ideologie

Jihadistisch terrorisme

Doelen

ISIS heeft een aantal belangrijke doelen: Het oprichten van een islamistische staat in Irak en de Levant waar de sharia leidend zal zijn. Het verdedigen van het kalifaat in Irak en de Levant. Het beëindigen van de Amerikaanse aanwezigheid in Irak en de macht van sjiitische organisaties.

Omvang (in personen) 5000+
Laatste activiteit Iraaks leger claimt overwinning op ISIS - 9 december 2017
Terug naar boven

Operationele gebieden

Illustratie huidige bekende operationele gebieden Islamitische Staat (ISIS/ISIL)
Huidige bekende operationele gebieden
Terug naar boven

Verschijningsvormen

Logo(s)

  • Klik voor een vergroting

Symbolen en posters

Geen afbeelding beschikbaar.

Propaganda

Veel propaganda (in de vorm van videotoespraken en video's van bruut geweld) van de (voormalige) leiders over de stichting van een islamitische Irakese staat, bereikt de Arabische wereld en het Westen via het internet of de Arabische tv-zender Al Jazeera. Daarnaast publiceert ISIS veel filmpjes waarin vijanden van de organisatie worden geëxectuteerd. 

Kleuren

Zwart en wit, de kleuren van al Qa’ida.

Slogans en citaten

Baqiya wa Tatamaddad (blijvend en uitbreidend)

Terug naar boven

Achtergrond

Korte geschiedenis

In de jaren 1990 richtte Abu Musab al-Zarqawi de organisatie Jama’at al-Tawhid wal-Jihad (‘Groep van goddelijke eenheid en de heilige oorlog’) op, met als doel om verzet te bieden tegen de aanwezigheid van Amerikaanse en Westerse militairen in de islamitische wereld en het bestaan van Israël. Na de Amerikaanse invasie in Irak in 2003 reisde al-Zarqawi met zijn groep naar Irak om tegen de Amerikaanse en coalitietroepen te vechten. Eind 2004 sloot al-Zarqawi’s organisatie zich aan bij al Qa’ida, waarna de naam van de groep werd veranderd in al Qa’ida in het land van twee rivieren, beter bekend als al Qa’ida in Irak. Doelwitten van AQ-I waren de in Irak gestationeerde Amerikaanse legermacht, sji’itische burgers, westerse journalisten en ondernemers, en Irakees overheidspersoneel. In een poging om de verschillende soennitische extremistische groepen in Irak te verenigen, schiep AQ-I in januari 2006 de overkoepelende Mujahedeen Shura Council. Tot en met oktober 2006 eiste AQ-I vervolgens de verantwoordelijkheid voor aanslagen op onder deze naam. In juni 2006 is de leider van AQ-I, al-Zarqawi, bij een Amerikaanse luchtaanval om het leven gekomen. In oktober 2006 riep de Mujahedeen Shura Council de Islamitische Staat Iraq uit.  Hoewel ten minste negentig procent van ISI uit Irakezen bestaat, is een onevenredig percentage van de hogere leidinggevenden in het buitenland geboren. In een poging om ISI en AQ-I een meer Irakees karakter te geven, werd de Irakees Abu Omar al-Baghdadi de leider van de ISI, terwijl Abu Ayyub al-Masri aantrad als Minister van Oorlog. In 2010 kwam de leiding van – het op dat moment zwakke – ISI in handen van Abu Bakr al-Baghdadi. Onder zijn bewind slaagde de organisatie erin om grote delen van Noordwest-Irak in handen te krijgen. Om invloed te krijgen in Syrië gaf hij eind 2012 Abu Muhammad al-Jawlani toestemming om in Syrië een lokale afdeling van Al Qaeda te stichten. Hierop zijn een groot aantal van de leden van al-Zarqawi’s netwerk in Irak met Iraakse experts in guerilla tactieken naar Syrië gestuurd om tegen het Assad regime te vechten en de nieuwe organisatie op te zetten. In januari 2012 riep deze groep officieel op tot gewapend verzet tegen de Syrische overheid. Op 23 januari 2012 kondigde de groep de oprichting van Jabhat al-Nusra (JaN) aan. In 2013 kondigde al-Baghdadi de totstandkoming van ISIS aan; een nieuwe be-weging die voortkwam uit de fusie van het Irakese ISI en het Syrische al-Nusra Front. Deze eenzij-dige aankondiging werd door al-Jawlani verworpen. Al-Jawlani nam afstand van Baghdadi door hierop opnieuw trouw te zweren aan Al Qaeda – die zich ook kritisch had opgesteld ten opzichte van ISIS. Hierdoor wordt JaN ook wel gezien als de Syrische tak van Al Qaeda. Niet veel later riep ISIS het kalifaat uit in Irak en de Levant en werd de naam van de organisatie gewijzigd in Islamitische Staat. 

Relevantie voor Nederland

In december 2012 stelden Nederlandse autoriteiten vast dat een aanzienlijk aantal Nederlandse burgers waren vertrokken naar Syrië om daar te vechten tegen het regime van Bashar al-Assad. Het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland stelde dat het conflict in Syrië als 'magneet' zou kunnen fungeren voor (Nederlandse) jihadisten (DTN 31, 2012). Veelal hebben de naar schatting inmiddels 160 vertrokken Nederlandse strijders naar Syrië zich aangesloten bij organisaties als Jabath al-Nusra of de Islamtische Staat. De AIVD schreef in haar jaarverslag dat wanneer deze personen terugkeren zij 'mogelijk getraumatiseerd door deelname aan of waarnemen van extreem geweld, getraind in gewelddadige actie, ideologisch gehard en gesterkt een reële dreiging [kunnen] vormen voor de veiligheid in Nederland of elders in Europa (AIVD, 2014). Deze gedachte heeft er tevens toe geleid dat in maart 2013 het dreigingsniveau terrorisme werd verhoogd naar substantieel.  ('Timmermans: Veel Nederlandse Jihadstrijders bij ISIS', Algemeen Nederlands Persbureau, 16/06/2014).

Relevantie voor het Caribisch koninkrijksdeel (Aruba, Curaçao, St Maarten, St Eustatius, Bonaire en Saba):

Geen informatie beschikbaar

Terug naar boven

Organisatiestructuur

Omvang organisatie/groepering

5000+

Omvang organisatie/groepering - toelichting

ISIS is op dit moment de grootste en machtigste soennitische extremistische groepering in Irak en Syrië. Het huidige conflict in Syrië trekt echter mensen aan uit de hele wereld die zich ook, deels, aansluiten bij IS. De totale huidige omvang is daarmee op dit moment moeilijk vast te stellen. De CIA schat dat het aantal ISIS strijders tussen de 20,000 en 31,000 ligt.  De meeste buitenlandse ISIS strijders komen uit Tunesië, Saudi-Arabië, Marokko, Rusland en Frankrijk. Koerdische ambtenaren gaan uit van 200,000 ISIS strijders. Volgens Judit Neurink, auteur van De Oorlog van ISIS, kunnen we spreken van 100,000 strijders.

Leiders

  • Abu Bakr al-Badhdadi (geboren Ibrahim Awwad Ibrahim Ali al-Badri al-Samarrai), is sinds 2010 de leider van al Qa'ida in Irak en mengde zich in 2011 in de Syrische burgeroorlog. In juni 2014 werd hij benoemd tot Kalief Ibrahim van Islamitische Staat.

  • Abu Ayman al-Iraqi (geboren Adnan Latif Hamid al-Sweidawi al-Dulaimi) was een belangrijke leider binnen ISIS en lid van de militaire raad van ISIS. Voordat hij zich bij ISIS aansloot was hij kolonel in het leger van Saddam Hussein. Hij zat vanaf 2007 drie jaar in de een Amerikaanse gevangenis in Irak. Na zijn vrijlating heeft hij zich in Syrië aangesloten bij ISIS. In november 2014 is hij gedood door een Amerikaanse luchtaanval.

  • Abu Abdulrahman al-Bilawi (geboren Adnan Ismail Najm al-Bilawi al-Dulaimi) was het hoofd van de militaire raad van ISIS voor hij gedood werd door Iraakse veiligheidstroepen in juni 2014. Al-Bilawi had een leidinggevende rol bij het verroveren van Samarra en Mosul. Al-Bilawi werd in 2003 lid van al-Qa'ida en werkte nauw samen met toenmalig leider Abu Musab al-Zarqawi. Al-Bilawi was een van de 500 gevangenen die uit de Abu-Ghraib gevangenis zijn ontsnapt in juli 2013.

  • Abu Ali al-Anbari (Abu Abd al-Rahman al-Afri) is de leider van ISIS in Syrië. Na de dood van veel leiders van ISIS, waaronder al-Turkmani, is al-Anbari eind 2015 de rechterhand geworden van al-Baghdadi.
  •  

  • Abu Muslim al-Turkmani (geboren Fadel Ahmed Abdullah al-hiyali) was de gouverneur voor ISIS in Irak. Samen met al-Anbari werd hij gezien als de tweede in lijn na al-Baghdadi. Al-Turkmani werd gedood bij een Amerikaanse drone aanval in augustus 2015. Zijn positie is overgenomen door Abu Fatima al-Jiburi, over wie weinig bekend is.

  • Hajji Bakr (geboren Samir Abd Muhammad al-Khlifawi) was minister van oorlog voor ISIS tot hij in januari 2014 werd gedood door rebellen. Voorheen was hij kolonel voor Saddam Hussein’s inlichtingendienst.

Al-Tamimi, Aymenn Jawad. “An Account of Abu Bakr Al-Baghdadi & Islamic State Succession Lines.” Aymenn Jawad Al-Tamimi. Accessed February 3, 2016. http://www.aymennjawad.org/2016/01/an-account-of-abu-bakr-al-baghdadi-islamic-state.

Bevelstructuur

Celstructuur waarbij de bevelstructuur gefragmenteerd is en de cellen lokaal opereren maar centraal worden aangestuurd.

Financiële inkomstenbronnen

Het word gezegd dat ISIS $2 miljard aan liquide middelen en vermogen heeft. De terroristische organisatie lijkt niet te worden gesponsord door staten, maar wordt wel gesponsord door rijke sympathisanten uit landen als Qatar en Koeweit. ISIS verzamelt vermogen door het veroveren van steden, het smokkelen van antiquiteiten van archeologische opgravingen en allerlei grondstoffen die het heeft geplunderd, het beroven van banken en het plunderen van militaire voorraden. ISIS verdient veel aan de olievelden die ze bezetten in het oosten van Syrië sinds eind 2012 en sindsdien in noord Syrië en noord Irak. De organisatie smokkelt miljoenen vaten naar zuid Turkije, waar olie duurder is. Door deze inkomsten verdient ISIS dagelijks tussen $1 en $2 miljoen. ISIS’ financiële kracht is ook gebaseerd op de katoen en tarwe plantages in Syrië. Bovendien heft ISIS belasting in de gebieden waar het controle heeft. Zo schijnen mensen belasting te moeten betalen voor het opzetten van een bedrijf, het gebruiken van een snelweg en het opnemen van geld van bankrekeningen. 

(Internationale) relaties

  • Al-Qa’ida. ISIS was onderdeel van het wereldwijd opererende al-Qa’ida-netwerk. Buitenlandse (veelal uit Saoedi-Arabië) al Qa’ida-strijders gaan nog met enige regelmaat naar Irak en Syrië om daar te vechten. Deze relatie is echter onder druk komen te staan toen Abu Bakr al-Baghdadi weigerde zich te houden aan eisen gesteld door al-Qa’ida-leider, al-Zawahiri, aan de acties van ISIS in Irak en Syrië.
  • Ansar al-Islam. Een vertakking van het voormalige AQ-I, die voornamelijk opereert in het noorden van Irak. AQ-I en Ansar al-Islam hebben gezamenlijk aanvallen uitgevoerd. Ideologische verschillen tussen beiden groepen verhinderen een fusie. (‘Country Reports on Terrorism 2009’, U.S. Department of State, augustus 2010)
  • Jabhat al-Nusra. Abu Bakr al-Baghdadi kondigde in april 2013 aan dat Jabhat al-Nusra gefinancierd en gesteund wordt door ISIS. Dit werd echter door Jabhat al-Nusra snel verworpen.
  • Mujahedeen Shura Council. In januari 2006 opgericht door AQ-I en ten minste vijf andere soennitische terroristische organisaties. Deze organisaties zijn samengevoegd met als gemeenschappelijke doel om het geweld tegen het Iraakse bewind en Amerikaanse leger beter te coördineren. Naast de AQ-I zijn de volgende organisaties bekend: Jeish al-Taiifa al-Mansoura, Katbiyan Ansar Al-Tawhid wal Sunnah, Saray al-Jihad Group, al-Ghuraba Brigades, en de al-Ahwal Brigades. De gepleegde aanslagen in Irak worden sinds 2006 (tot aan de oprichting van de Islamitische Staat in Irak in 2006) opgeëist uit naam van deze Mujahedeen Shura Council.
  • Boko Haram. ISIS heeft een belofte van trouw van Boko Haram, een terroristische organisatie in Nigeria, geaccepteerd. Veiligheidsanalisten zeggen dat de belofte van trouw op de korte termijn alleen een propaganda stunt lijkt, maar dat de organisaties in de toekomst stevigere banden kunnen krijgen.
  • Taliban. De vroegere Taliban-commandant in de provincie Helmand (Afghanistan), Mullah Abdul Rauf, heeft zich in januari 2015 bij ISIS gevoegd en trouw gezworen aan Abu Bakr al-Baghdadi. Hierdoor heeft ISIS nu ook invloed in Afghanistan.
  • Ansar Bayt al-Maqdis. De organisatie, die zich ophoudt in de Sinaï-woestijn, heeft in November 2014 trouw gezworen aan ISIS. Dezelfde maand heeft ISIS ABM erkent en gaat het verder onder naam ISIS - Sinaï Provincie (Stanford University. 'Mapping Militant Organizations: The Islamic State - Sinai Province').
Terug naar boven

Activiteiten

Wapens en werkwijze

Sinds het conflict in Syrië en Irak is ISIS voornamelijk actief in gewapende gevechten.

Daarnaast voer(d)en zij het volgende uit:

  • Zelfmoordaanslagen door met explosieven beladen auto’s in te rijden op sjiieten, Koerden, Irakese en Amerikaanse legereenheden en overheidspersoneel.
  • Bomaanslagen op Amerikaanse tanks en konvooien door middel van improvised explosive device (IED) veelal langs de weg, ook wel roadside bombs genoemd.
  • Het ontvoeren van buitenlandse ondernemers en journalisten, die vervolgens vaak worden onthoofd.
  • Een onderzoek naar de inkomsten en uitgaven van AQ-I (de voorloper van ISIS) van juni 2005 tot mei 2006 liet zien dat ruim de helft van de inkomsten werd verkregen door de verkoop van gestolen goederen. 21% kwam van lokale groeperingen. Autoverkoop en buit zorgden beiden voor 10% en donaties voor 5% van de inkomsten (‘ An Economic Analysis of the Financial Records of al-Qa'ida in Iraq’, RAND, 2010).
  • Gevangenen bevrijden (Campagne 'Breaking the walls').
  • Het gevangennemen van vijandige strijders en ze publiekelijk verbranden, executeren of onthoofden.
  • Het  publiekelijk vermoorden van homo's doorr ze bijvoorbeeld van hoge gebouwen te gooien.
  • Het kidnappen, tot (seks)slaaf maken en als vechters gebruiken van vrouwen en kinderen.

Recente en/of opvallende activiteiten

Contraterroristische maatregelen

Terug naar boven

Verwijzingen

Links

The Iraq-ISIS conflict in Maps, Photos and Video, The New York Times, 18/06/2014.

How Zawahiri Lost Al Qaeda, Foreign Affairs, 19/11/2013.

Literatuur

Geen informatie beschikbaar