Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia (FARC)

Naam en classificatie

Naam organisatie Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia (Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia)
Aliassen
Land / regio (oorsprong) Colombia
Operationele gebieden Colombia
Toelichting Operationele gebieden

Voornamelijk Colombia. De FARC is ook actief in de grensgebieden met Venezuela, Ecuador, Peru en Panama.

Classificatie en ideologie
  • Marxistisch-leninistisch terrorisme, deels geïnspireerd door de Argentijnse “guerrillo” Ernesto Che Guevara (1928-1967).
  • De denkbeelden van de Venezolaanse vrijheidsstrijder Simón Bolívar (1783-1830), oftewel het ‘bolivarisme’. Deze ideologie beoogt meer samenwerking tussen de Zuid-Amerikaanse socialistische landen in de regio.
  • “Narcoterrorisme”: veelgebruikte Amerikaanse benaming die aangeeft dat de drugshandel en de ideologische strijd nauwelijks van elkaar te scheiden zijn.
Doelen

Het vestigen van een marxistische staat in Colombia. Op de website van de FARC staat dat de groep “de grote economische, sociale, politieke, etnische en culturele verschillen in Colombia wil overwinnen”.

Omvang (in personen) 5000+
Laatste activiteit Nieuw vredesakkoord tussen FARC en Colombiaanse overheid - 12 november 2016
Terug naar boven

Operationele gebieden

Illustratie huidige bekende operationele gebieden Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia (FARC)
Huidige bekende operationele gebieden
Terug naar boven

Verschijningsvormen

Logo(s)

  • Klik voor een vergroting

Symbolen en posters

Geen afbeelding beschikbaar.

Propaganda

Geen informatie beschikbaar

Kleuren

Geel, blauw en rood: de kleuren van de Colombiaanse vlag.

Slogans en citaten

Geen informatie beschikbaar

Terug naar boven

Achtergrond

Korte geschiedenis

De FARC werd in 1964 opgericht door Pedro Antonio Marín, alias Manuel Marulanda Vélez, en de in 1990 overleden Luis Morantes, alias Jacobo Arenas. De organisatie kwam voort uit de boerenzelfverdedigingsgroepen die al vanaf de jaren veertig actief waren in Colombia, ten tijde van la Violencia, in de strijd tegen de conservatieve Colombiaanse regering. De FARC ging als militaire vleugel dienen van de Colombian Communist Party (CCP). Vanaf de oprichting van de marxistisch-leninistische FARC was het doel van de organisatie duidelijk geformuleerd: de omverwerping van de Colombiaanse liberaal-conservatieve regering en het vestigen van een marxistische staat. Ook werden grootgrondbezitters in Colombia doelwit van ontvoeringen en afpersingen. Vanuit het onherbergzame platteland in het zuidoosten van Colombia werden vanaf eind jaren zestig guerrilla- en terroristische acties (moorden, ontvoeringen en bomaanslagen) uitgevoerd op overheidsdoelen en burgers. Ook in de Colombiaanse steden werden strijders, zogeheten milicianos, ingezet om hinderlagen te leggen. Tijdens de Koude Oorlog kreeg de FARC financiële steun vanuit de Sovjet-Unie. Vanaf de jaren tachtig werd de drugshandel zeer belangrijk voor de inkomsten van de FARC. De gewelddadige doelen van de organisatie bleven echter veelal hetzelfde. De Colombiaanse regering onder leiding van Alvaro Uribe voerde in de periode 2002-2010 een repressief beleid tegenover zowel de linkse als rechtse terroristische groeperingen in Colombia. Na het aantreden van Uribe kwam er een einde aan de onderhandelingen tussen de FARC en de Colombiaanse regering. De harde aanpak van Uribe werd door een groot deel van de Colombianen geapprecieerd en even was er sprake van een referendum dat zijn herverkiezing voor een derde termijn mogelijk moest maken. Dit werd echter door het Colombiaanse Constitutioneel Hof verboden. In februari 2008 protesteerden honderdduizenden burgers tegen de ontvoeringpraktijken van de FARC door deel te nemen aan de grootste massabetoging ooit in Colombia. In maart 2008 kwamen drie van de zeven hoogste FARC-leiders om het leven, waarna er een interne machtsstrijd leek te zijn ontstaan. Eind 2009 maakten de ELN en de FARC via een gezamenlijke verklaring op de website Anncol bekend dat ze gingen samenwerken in hun strijd tegen de regering. In augustus 2010 werd een nieuwe Colombiaanse president, Juan Manuel Santos (oud-minister van Defensie), geïnaugureerd. Eend maand na de inauguratie voerden de ELN en de FARC gezamenlijk een serie aanslagen uit, volgens waarnemers om aan de nieuwe regering te laten zien dat zij nog altijd een dreiging vormen. In 2012 begonnen in Havana, Cuba, vredesbesprekingen tussen de Colombiaanse regering en de FARC. In September 2015 bereikten de twee partijen, vertegenwoordigd door Colombiaanse president Juan Manuel Santos en de FARC’s leider Timochenko, overeenstemming over een formule voor geleidelijke rechtvaardigheid en herstelbetalingen betreffende misdrijven zoals kidnappings, moord en martelpraktijken. Zo besloten ze internationale tribunalen op te zetten om te oordelen over misdrijven begaan door leden van de FARC en agenten van de staat. Politieke misdrijven begaan door de FARC zouden onder een amnestie regeling vallen en zolang de FARC-guerillas de verantwoordelijkheid op zich zouden nemen voor hun misdaden zouden ze geen gevangenisstraffen opgelegd krijgen. Ze spraken ook af in maart 2016 een definitief vredesakkoord te zullen tekenen maar hebben op 24 maart laten weten de deadline te hebben gemist. De twee partijen lijken nog onenigheid te hebben op cruciale punten.  Brodzinsky, Sibylla. “Farc Peace Talks: Colombia Nears Historic Deal after Agreement on Justice and Reparations.” The Guardian, 24/09/2015, sec. World news; 'FARC en Colombia missen deadline vredesonderhandelingen', NOS, 24/02/2016)

Relevantie voor Nederland

  • November 2012. Tanja Nijmeijer is onderdeel van het onderhandelingsteam dat vredebesprekingen met de Colombiaanse autoriteiten voert. Bij de eerste gesprekken in Oslo was zij niet aanwezig, maar was wel bij latere onderhandelingen in Cuba.
  • In november 2010 liet de Colombiaanse ambassadeur in Nederland weten dat de Nederlandse FARC-strijdster Tanja Nijmeijer niet meer in aanmerking komt voor amnestie. Directe aanleiding was een interview met de Wereldomroep, waarin ze bekende dat ze zelf bommen heeft gelegd.
  • In oktober 2010 geeft de Colombiaanse regering aan dat Tanja Nijmeijer niet vervolgd zal worden als ze de FARC verlaat en terugkeert naar Nederland.
  • In juli 2010 meldde de Colombiaanse krant El Tiempo dat de Nederlandse FARC-strijdster Tanja Nijmeijer na zware gevechten is overgeplaatst naar een nieuwe commandant: Mauricio. Deze is, net als haar eerdere commandant Mono Jojoy, lid van het secretariaat van de FARC.
  • Eind december 2009 verbreken de ouders van FARC-strijdster Tanja Nijmeijer de media-stilte en vragen in een interview met de Wereldomroep om een levensteken van hun 31-jarige dochter.
  • In mei 2009 blijkt dat er in 2003 filmopnames zijn gemaakt van Tanja Nijmeijer, waarin zij optreedt als tolk voor de FARC-commandant Mono Jojoy.
  • Op 12 december 2008 geeft de Colombiaanse politica Ingrid Betancourt aan dat de Nederlandse regering snel in actie moet komen voor het Nederlandse FARC-lid Tanja Nijmeijer. Die zou gevaar kunnen lopen als de FARC het gevoel krijgt dat de Nederlandse de organisatie heeft verraden.
  • In juni 2008 werden er aanwijzingen gevonden dat er naast Tanja Nijmeijer nog een Nederlandse bij de FARC werkzaam is onder de schuilnaam Alexandra.
  • Een AIVD jaarverslag meldt: “Publiciteit rond deelname van een Nederlandse vrouw aan activiteiten van de Colombiaanse Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia (FARC) riep de vraag op of in ons land geronseld is voor de FARC. Onderzoek van de AIVD leidt tot de conclusie dat dit niet het geval is geweest.”
  • In september 2007 werd bekend dat de Nederlandse studente Tanja Nijmeijer zich in 2002 bij de FARC had aangesloten. De Nederlandse Minister van Binnenlandse Zaken liet hierop een onderzoek uitvoeren door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst naar mogelijke propaganda van de FARC in Nederland.

Relevantie voor het Caribisch koninkrijksdeel (Aruba, Curaçao, St Maarten, St Eustatius, Bonaire en Saba):

Terug naar boven

Organisatiestructuur

Omvang organisatie/groepering

5000+

Omvang organisatie/groepering - toelichting

Van de Colombiaanse terroristische groepen ELN, AUC en FARC, is FARC het sterkst. In diverse publicaties komen verschillende schattingen voor. De VS gaat uit van een sterke afname van het aantal leden. De omvang van de organisatie werd in 2001 nog op 15.000 tot 18.000 personen geschat. Het aantal leden in 2009 werd ingeschat op 9.000 tot 12.000 en in 2015 is het aantal leden naar schatting nog verder gedaald tot ongeveer 7.000 leden. Het aantal sympathisanten wordt reeds gedurende langere tijd ingeschat op 'enkele duizenden.'

 

Leiders

  • Rodrigo Londoño Echeverri – beter bekend onder zijn alias Timochenko – zou na de dood van Alfonson Cano gekozen zijn tot nieuwe leider van de FARC. Hij is een van de langst dienende commandanten van de organisatie.
  • Alfonso Cano, een pseudoniem voor Guillermo Léon Sáenz Vargas, was de leider van de FARC tot zijn dood in november 2011 na een actie van het Colombiaanse leger. Cano was de opvolger van Manuel Marulanda Vélez.
  • Victor Suarez, alias Jorge Briceño of “Mono Jojoy”, was militair commandant binnen het “secretariaat”: de uit zeven militairen bestaand leidinggevende instantie van de FARC. Hij kwam om het leven bij een aanval van het Colombiaanse leger in september 2010.
  • Manuel Marulanda Vélez, een schuilnaam voor Pedro Antonion Marín, alias “Tirofijo” (de scherpschutter), was oprichter van de FARC en stond aan het hoofd van het secretariaat. Marulanda overleed eind maart 2008, naar verluidt aan een hartaanval. 
  • Rául Reyes, alias Luis Edgar Devia Silva, was tweede man en woordvoerder van de FARC. Tevens lid van het secretariaat. Hij werd in maart 2008 door het Colombiaanse leger om het leven gebracht. 
  • Manuel Muñoz Ortiz Jesús, alias Iván Ríos, was lid van het secretariaat. Hij werd in maart 2008 door zijn eigen bewakers vermoord.
  • Luciano Martin Arango, alias Ivan Marquez (1955- ) is lid van het secretariaat. Midden jaren 90 was hij verantwoordelijk voor de reorganisatie van de noordwestelijk gestationeerde FARC troepen die na een aanval van het leger sterk waren verzwakt. Tussen 1999 en 2002 was hij als onderhandelaar namens de FARC aanwezig bij de vredesbesprekingen met de Colombiaanse regering. Deze mislukten maar toen hij in 2007 de Venozolaanse president Hugo Chavez ontmoette, die optrad als bemiddelaar tussen de FARC en de Colombiaanse regering, stemde hij wel in met de bevrijding van 500 personen die gevangen werden gehouden door de FARC. In 2012 is hij wederom betrokken bij vredesonderhandelingen met de Colombiaanse regering in Oslo en op Cuba.

Bevelstructuur

Militaire bevelstructuur waarbij het commando wordt gevoerd door zeven militairen, het zogeheten “secretariaat”. Het secretariaat is weer onderdeel van een elite van ongeveer dertig topcommandanten die samen het Centrale Hoge Commando vormen. Het secretariaat is verantwoordelijk voor de benoeming van leden van het Centrale Hoge Commando. Daarnaast coördineert het secretariaat de activiteiten van de verschillende eenheden en het bepaalt de algemene strategie van de FARC. De leden zijn onderverdeeld in ongeveer tachtig militaire eenheden, waaronder een aantal gespecialiseerde stedelijke gevechtstroepen.

Financiële inkomstenbronnen

  • Drugskartels in Mexico kopen cocaïne bij de FARC. Dat heeft de Colombiaanse onderminister van Defensie, Sergio Jaramillo Caro, gezegd op een conferentie over veiligheid in Mexico-stad, aldus de Mexicaanse krant El Universal.
  • Inkomsten uit de illegale drugshandel van cocaïne en heroïne worden geschat op 100 miljoen tot 1 miljard dollar per jaar.
  • De FARC genereert ook inkomsten door middel van ontvoeringen, afpersingen en een onofficiële “belasting” die de groep heft op sommige delen van het platteland in ruil voor “bescherming” en sociale diensten.

(Internationale) relaties

  • De ELN en de FARC hebben historisch gezien een dubbelzinnige relatie. In sommige delen van Colombia werkten zij samen, in andere delen vochten zij tegen elkaar. Eind 2009 maakten de groepen echter bekend dat zij voortaan gingen samenwerken in hun strijd tegen de Colombiaanse regering. . Deze samenwerking kwam snel onder druk te staan nadat halverwege 2010 gewapende confrontaties plaatsvonden tussen ELN en FARC over territoriumcontrole en de verdeling van opbrengsten.
  • De voormalige Colombiaanse president Alvaro Uribe beschuldigde Venezuela meerdere malen van het bieden van financiële en militaire steun aan de FARC en het herbergen van FARC-leiders. In maart 2008 vond het Colombiaanse leger laptops van FARC-leden waarop bewijsmateriaal zou staan dat Venezuela inderdaad steun had verleend aan de terroristische groepering. Op een bijeenkomst van de Organisatie van Amerikaanse Staten in juli 2010 toonde Colombia foto’s en kaarten waarop kampen met FARC-strijders juist over de grens met Venezuela te zien zouden zijn. De Venezolaanse president Hugo Chávez verbrak vervolgens alle diplomatieke betrekkingen met Colombia. Deze werden een maand later weer hersteld, toen de nieuwe Colombiaanse president Manuel Santos en Chávez een overeenkomt sloten.
  • Sommige deskundigen vermoeden een verband tussen het Irish Republican Army (IRA) en de FARC. Deze verdenking is ontstaan op 11 augustus 2001, toen drie van IRA’s beste explosieven-deskundigen in Bogotá werden gearresteerd voor het reizen met valse paspoorten. Op de spullen van de drie mannen werden sporen van explosieven gevonden, wat er toe leidde dat zij belast werden met het trainen van FARC-leden. (‘Foreign Terrorist Organizations’, Congressional Research Service, 06/02/2004)
  • Uit een Spaans-Colombiaans terrorismebestrijdingonderzoek blijkt dat er sinds 2003 logistieke en economische verbanden bestaan tussen de FARC en de ETA. Volgens de resultaten van het onderzoek zou de ETA FARC­-leden hebben getraind in het gebruik van wapens en explosieven en zou de groep logistieke steun hebben verstrekt aan de FARC in de uitvoering van verschillende terroristische aanslagen. De FARC zou de Baskische terroristen voor hun training en bijstand hebben betaald met inkomsten verkregen uit de illegale drugshandel . Daarnaast werden in januari 2011 een computerexpert van de ETA en zijn vriendin aangehouden door de Spaanse en Franse politie. Zij zouden in Venezuela computerlessen hebben gegeven aan FARC-leden
Terug naar boven

Activiteiten

Wapens en werkwijze

  • Guerrillatechnieken (verrassingsaanvallen, sabotage etc.) tegen het Colombiaanse leger. Het opblazen van onderdelen van overheidsinstellingen (politiebureaus) en onderdelen van de Colombiaanse infrastructuur. Daarnaast is er geweld tegen multinationals die de ‘uitwassen van het kapitalisme’ zouden vertegenwoordigen.
  • Grootgrondbezitters, die veelal worden beschermd door paramilitaire groeperingen, als ook politici zijn vaak doelwit van ontvoeringen, meestal om het losgeld.
  • Drugshandel. Deze activiteit nam vanaf de jaren tachtig sterk toe en diende ter financiering van gewapende activiteiten. Thans lijken drugshandel en geldelijk gewin steeds meer doelen op zich te zijn geworden.

Recente en/of opvallende activiteiten

Contraterroristische maatregelen

  • november 2016

    augustus 2016

    • Vredesakkoord FARC

      Na bijna vier jaar onderhandelen bereikten in augustus 2016 de regering van Colombia en de FARC een vredesakkoord. Dit akkoord zou een einde moeten maken aan 52 jaar conflict en FARC-strijders de mogelijkheid moeten bieden om terug te kunnen keren in de maatschappij. In oktober heeft de Colombiaanse bevolking zich in een referendum uitspgesproken over dit akkoord. Een kleine meerderheid stemde tegen. President Santos verklaarde dat het staakt-het-vuren, dat reeds eind juni werd afgekondigd, van kracht blijft.

    mei 2016

    september 2015

    • FARC en Colombiaanse regering sluiten deelovereenkomst

      Sinds 2012 onderhandelen de Colombiaanse regering en de FARC op Cuba over een vredesakkoord. Ondanks dat het akkoord nog niet definitief is, noemen waarnemers de deelovereenkomst een belangrijke doorbraak. Zo komt er een waarheidscommissie, krijgen de slachtoffers van de burgeroorlog een schadevergoeding, krijgen sommige leden van FARC amnestie en komt er een speciaal tribunaal om de andere leden van FARC te vervolgen. Het vredesakkoord wordt mogelijk binnen een half jaar gesloten.

    november 2011

    juli 2011

    • Leider van FARC ontsnapt aan leger Colombia

      Bij een inval van het leger in een rebellenkamp weet FARC-leider Alfonso Cano te ontkomen. De oppositie gebruikt dit om de positie van de Colombiaanse president Santos te ondermijnen.
       

    december 2010

    • Onschuldigen mensen gedood voor bonus

      Colombiaanse soldaten kunnen een bonus krijgen voor gedode FARC-strijders. Volgens burgers en mensenrechtenorganisaties worden regelmatig onschuldigen gedood en in FARC-uniform gestoken om deze bonus te kunnen incasseren
       

    juli 2010

    • Colombia doodt elite-eenheid FARC

      Het Colombiaanse leger doodde twaalf leden van een elite-eenheid van de FARC. De twaalf behoorden tot de lijfwacht van de FARC-leider Alfonso Cano.
       

    maart 2010

    • Linkse Deense activist veroordeeld

      Een Deense rechtbank veroordeelde een 65-jarige linkse activist tot een half jaar voorwaardelijke celstraf vanwege het werven van fondsen voor de FARC.
       

    oktober 2009

    • Colombia en de Verenigde Staten maken een overeenkomst

      Colombia en de Verenigde Staten sloten een overeenkomst die Amerikaanse strijdkrachten meer toegang gaf tot zeven militaire bases in het Latijns-Amerikaanse land. Het doel is om drugshandelaren en strijders van de FARC, ELN, en AUC aan te pakken.
       

    augustus 2009

    • Farc-leider wil met regering praten over einde conflict’

      In een email aan het tijdschrift Cambio schreef Alfonso Cano, leider van de FARC, dat hij met de Colombiaanse regering in gesprek wilde en dat hij voor “een politieke oplossing” was. Het was onduidelijk welke voorwaarden hij stelde.
       

    juli 2009

    • Zeker veertig doden bij legeroffensief tegen FARC

      Zeker veertig leden van de FARC kwamen om het leven bij een regeringsoffensief vanuit de lucht en over land. De bombardementen en aanvallen vonden plaats in de provincie Meta en het doelwit was het Frente 43, dat geleid werd door de nummer 2 van de FARC, Mono Jojoy.
       

    juli 2009

    • Wapens uit Zweden in kamp FARC gevonden

      Het defensietijdschrift Jane’s meldde dat het Colombiaanse leger in een FARC-kamp een onbekend aantal Zweedse wapens had aangetroffen. Het Zweedse bedrijf Saab Bofor Dynamics had de antitankraketten van het model AT4 geproduceerd en geleverd aan het Venezolaanse leger. De Colombiaanse regering beschuldigde de Venezolaanse president Hugo Chávez er al langer van steun te geven aan de FARC.

    mei 2009

    • Nijmeijer kan vervolging alleen ontlopen door Farc te verlaten

      Het Colombiaanse Openbaar Ministerie maakte bekend dat ze Tanja Nijmeijer ging vervolgen wegens rebellie. De Nederlandse stond op een lijst met 45 namen van verdachte leden van de FARC die de Colombiaanse justitie een paar dagen eerder vrijgaf.
       

    november 2008

    • Tienduizenden Colombianen protesteerden tegen de FARC

      Tienduizenden Colombianen protesteerden tegen de FARC, waarbij zij de vrijlating eisten van gijzelaars die door de beweging werden vastgehouden. Ook in 24 andere landen gingen mensen de straat op, onder andere in Spanje en Frankrijk. De Colombiaanse president Uribe gaf aan voorlopig niet meer met de FARC te willen onderhandelen maar deze militair te willen verslaan.
       

    juli 2008

    • Legeractie slaat FARC belangrijkste troefkaart uit handen

      Ingrid Betancourt werd, samen met 14 andere gegijzelden, uit handen van de FARC bevrijd door een undercoveractie van het Colombiaanse leger. Betancourt werd gezien als de meest waardevolle gijzelaar van de FARC.

    maart 2008

    • Dood leider FARC maakt kans op vrede kleiner

      Rául Reyes, een pseudoniem voor Luis Edgar Devia Silva (1948-2008), werd door het Colombiaanse leger om het leven gebracht. Reyes was de tweede man en woordvoerder van de FARC. Deze Colombiaanse actie vond plaats op het grondgebied van Equador. Tevens werd de laptop van Reyes gevonden waardoor er een schat aan strategische informatie in handen kwam van de Colombiaanse autoriteiten.

    januari 2005

Terug naar boven

Verwijzingen

Links

Literatuur

  • Ingrid Betancourt (vertaling: Floor Borsboom), Zelfs aan de stilte komt een eind: Mijn jaren van gevangenschap in de jungle van Colombia, Amsterdam 2010
  • Léon Valencia & Liduine Zumpolle, Tanja: Een Nederlandse bij de FARC, Amsterdam 2010
  • Robert J. Lemm, De autobiografie van Raúl Reyes: De man die Ingrid Betancourt gijzelde. Soesterberg 2009
  • Mario A. Murillo, Colombia and the United States: War, Unrest and Destabilization, New York 2004
  • Bert Ruiz, The Colombian Civil War, Jefferson 2001
  • Angel M. Rabasa & Peter Chalk, Colombian Labyrinth: The synergy of drugs and insurgency and its implications for regional stability, Santa Monica 2001