Al Qa’ida in the Islamic Maghreb (AQIM)

Naam en classificatie

Naam organisatie Al Qa’ida in the Islamic Maghreb (Al Qa’ida in de Islamitische Maghreb)
Aliassen • Groupe Salafiste pour la Prédication et le Combat (GSPC), ofwel Salafist Group for Call and Combat (Salafistische Groep voor Prediking en Strijd) (Tot januari 2007) , • Al Qa’ida Organization in the Islamic Maghreb , • AQIM noemt zichzelf in het Arabisch: ‘Tanzim al-Qa'ida bi-bilad al-Maghrib al-islami’, en in het Frans ‘Al-Qaïda au Maghreb Islamique’, afgekort AQMI
Land / regio (oorsprong) Algeria
Operationele gebieden Algeria, Mali, Tunisia, Morocco, Niger, Mauritania, Spain, France, Libya
Toelichting Operationele gebieden

Noord-Afrika, met name Algerije maar ook landen als Tunesië, Marokko, Mali, Mauritanië, Niger, Libië. AQIM wordt beschouwd als dreiging voor Spanje en Frankrijk. Spanje wordt vaak op het internet bedreigd, onder andere vanwege de ‘bezetting’ van de Noord-Afrikaanse enclaves Ceuta en Melilla. Tot op heden heeft AQIM nog geen aanslagen op Frans of Spaans grondgebied verricht

Classificatie en ideologie

Jihadistisch terrorisme.

Doelen
  • Sinds de fusie met al Qa’ida zijn de doelen van AQIM bijgesteld en heeft de groep het bredere pan-islamitische wereldbeeld van al Qa’ida overgenomen. In een interview zegt Wadoud, de huidige leider van AQIM, de doelen en ambities met al Qa’ida te delen. De strijd werd daarmee uitgebreid van de Algerijnse regering en het Algerijnse leger naar de regeringen van de landen van de Islamitische Maghreb en de westerse landen, met name Frankrijk 
  • Het belangrijkste doel voor AQIM blijft echter het stichten van een islamitische staat in Algerije, en acties richten zich volgens met name tegen het veiligheidsapparaat in het noordoosten van het land
  • Diverse gewelddadige dreigingen zijn geuit tegen westerse landen (‘kruisvaarders’) die de islamitische identiteit in gevaar zouden brengen. Deze dreigementen maken deel uit van de wereldwijde jihad. Frankrijk en Spanje hebben een aparte status in de retoriek van AQIM. Frankrijk vanwege de historische verwevenheid als voormalige kolonisator van Noord-Afrika en Spanje als “bezetter” van Ceuta en Melilla en van al-Andalus. Al-Andalus is de naam voor het totale gebied op het Iberische schiereiland dat vanaf het begin van de achtste tot het einde van de vijftiende eeuw onder Moorse overheersing viel.
Omvang (in personen) 100-1000
Laatste activiteit 60 doden bij zelfmoordaanslag Gao - 19 januari 2017
Terug naar boven

Operationele gebieden

Illustratie huidige bekende operationele gebieden Al Qa’ida in the Islamic Maghreb (AQIM)
Huidige bekende operationele gebieden
Terug naar boven

Verschijningsvormen

Logo(s)

  • Klik voor een vergroting

Symbolen en posters

  • Klik voor een vergroting
  • Klik voor een vergroting

Propaganda

Propagandistische stijl van al Qa’ida met een eigen mediatak: ‘al Andalus’.

Kleuren

Zwart en wit: de kleuren van al Qa’ida.

Slogans en citaten

Geen informatie beschikbaar

Terug naar boven

Achtergrond

Korte geschiedenis

De Groupe Salafiste pour la Prédication et le Combat (GSPC) werd in 1996 opgericht door dissidenten binnen de Groupe Islamique Armée (GIA). In 1998 splitste de GSPC zich officieel af van de GIA omdat zij het niet eens waren over het leiderschap, tactiek en het willekeurig gebruik van geweld tegen Algerijnse burgers. Tijdens de burgeroorlog zijn volgens schattingen zo’ n 150.000 mensen omgekomen. Veel doden werden aan de gewapende islamisten van de GIA toegeschreven. Als gevolg van deze geruchten verloor de GIA veel sympathisanten onder de Algerijnse bevolking. De GSPC profileerde zich met de belofte om burgers te ontzien en zich te richten op overheidsdoelen en veiligheidsdiensten. Hassan Hattab, voormalig regionaal commandant voor de GIA, was de eerste leider van de GSPC. Na zijn verdwijning in 2003 werd hij opgevolgd door Nabil Sahraoui. Sahraoui werd in juni 2004 gedood door Algerijnse veiligheidsdiensten en werd vervolgens opgevolgd door Abu Musab Abdel Wadoud. Op 11 september 2006 kondigde de tweede man van al Qa’ida, Ayman al-Zawahiri, aan dat de GSPC zich vanaf dat moment onder de vlag van al Qa’ida zou scharen. Wadoud wachtte vervolgens op de expliciete goedkeuring van Osama bin Laden voordat hij op 26 januari 2007 in een officiële verklaring de naam van de groep veranderde in al Qa’ida in de Islamitische Maghreb. AQIM streefde vanaf dat moment behalve in Algerije ook een islamitische staat na in Marokko, Tunesië, Libië en Mali. De samenwerking tussen al Qa’ida en AQIM was echter niet geheel nieuw. Uit een rapport van Emily Hunt dat verscheen in februari 2007 blijkt dat Bin Laden al in de jaren negentig betrokken was bij de oprichting van de GSPC. Op 11 april 2007 pleegde AQIM de eerste grootschalige aanslag in Algiers onder haar nieuwe naam. In 2011 heeft AQIM zich regionaal sterker gepositioneerd. De invloedssfeer en activiteiten van AQIM breiden zich uit van Algerije naar Mali, Mauritanië en Niger. Algerije en Mauritanië zijn de door aanslagen van AQIM meest getroffen gebieden. In de periode tussen 2007 en 2011 werd Algerije tientallen keren door de activiteiten van AQIM getroffen. In diezelfde periode heeft Mauritanië zes aanslagen doorstaan. Faciliterende structuren zijn aanwezig in West-Europa (vooral Frankrijk en Spanje). 

Relevantie voor Nederland

  • De leider van Al Qa’ida in the Islamic Maghreb, Abu Musab Abdel Wadoud,  heeft expliciet gedreigd met terroristische aanslagen op westerse doelen in de ‘global jihad’. AQIM doet dit onder andere door het ontvoeren van buitenlanders. Op 25 november 2011 is een Nederlandse toerist in Mali ontvoerd die in handen is van (een lokale organisatie met banden met) AQIM.
  • Financiering van de Al Qa’ida in the Islamic Maghreb zou vanuit West-Europa plaatsvinden.
  • In februari 2012 zouden dertig Nederlandse commando’s en mariniers deelnemen aan de grote contraterrorisme oefening Flintlock, die in het noorden van Mali zou plaatsvinden. De oefening werd echter om veiligheidsredenen afgeblazen. Het zou te onrustig zijn in het gebied, o.a. vanwege de aanwezigheid van AQIM.

Relevantie voor het Caribisch koninkrijksdeel (Aruba, Curaçao, St Maarten, St Eustatius, Bonaire en Saba):

Geen informatie beschikbaar

Terug naar boven

Organisatiestructuur

Omvang organisatie/groepering

100-1000

Omvang organisatie/groepering - toelichting

Enkele honderden strijders in Algerije en een kleiner aantal in de Sahel. Het geschatte aantal leden in de Sahel loopt uiteen van 100 tot 500 personen. 

Leiders

  • Abu Musab Abdel Wadoud (1970), alias Abdelmalek Droukdal, is vanaf 2004 de leider van AQIM. Wadoud is universitair opgeleid en staat bekend om zijn vaardigheden in het maken van bommen. In 1996 werd Wadoud emir van de katiba (regiment) al-Quds die nu Abu Bakr as-Siddiq heet. In 2001 werd hij door de Majlis benoemd tot Ayn (leider) van zone II, een functie die hij tot 2003 heeft bekleed. Nadien werd hij benoemd tot voorzitter van de Raad van Leiders en in 2004 tot opperemir, de functie die hij op dit moment nog bekleed.


    Abu Musab Abdel Wadoud.
  • Wadoud’s rechterhand en vertrouweling is Yahya Jawadi, alias Yahya Abu Amar. Hij is door Wadoud benoemd als emir van de Imarat al-Sahra. Veel katiba’s (regimenten) vallen onder zijn leiding
  • Amari Saifi, alias Abderrazak el-Para, was een belangrijk persoon binnen AQIM. In 2004 werd Saifi opgepakt in Tsjaad en uiteindelijk uitgeleverd aan Algerije, waar hij momenteel gevangen zit. De voormalige parachutist werd onder andere schuldig bevonden aan het ontvoeren van 32 Europese toeristen 
  • Nabil Sahraoui volgde in 2003 Hattab op na diens verdwijning. In juni 2004 werd Sahraoui gedood door Algerijnse veiligheidsdiensten. (Monica Czwarno, ‘In the Spotlight: Organization of Al-Qaida in the Islamic Maghreb’, Center for Defense Information, 27/04/2007)


    Nabil Sahraoui.
     
  • Hassan Hattab, voormalig regionaal commandant van de GIA, was de eerste leider van de GSPC. In 2003 werd hij vermoedelijk aan de kant geschoven. In oktober 2007 meldde de toenmalige Algerijnse minister van Binnenlandse Zaken dat Hattab zich had overgegeven.
  • • Abdelhamid Abou Zeid (alias Hamid al-Soefi) is sinds 1991 actief in de gewapende jihad. Hij wordt beschouwd als een van de meest radicale en gewelddadige leiders van AQIM. Abou Zeid is emir van de katiba (regiment) Tariq ibn-Ziyad, en veldcommandant van de Imarat al-Sahra. Op 2 januari 2012 werd Abou Zeid bij verstek veroordeeld tot levenslang. Hij werd schuldig bevonden aan het oprichten van een internationale terreurgroep. Enkele familieleden van Abou Zeid zijn veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf en zitten sinds 2010 vast. Op 2 maart 2013 is Abou Zeid gedood in Noord Mali door Franse troepen. Zijn dood wordt definitief bevestigd door het kantoor van de Franse president Hollande nadat Tsjaad al eerder had laten weten dat Abou Zeid was omgekomen. Een paar maanden later bracht AQIM eenzelfde statement naar buiten. (‘Jihadisme in Noordelijk Afrika’, WODC 2011: 26; ‘Gouverneur Algerije in handen van Al-Qaeda’, NRC Handelsblad, 17/01/2012; ‘Levenslang voor topman Al-Qaeda in Algerije’, ANP, 02/01/2012; 'Frankrijk bevestigd dood al-Qaedaleider', ANP, 23/03/2013; 'Al-Qa'idah confirms death of leader in Mali', BBC Monitoring, 17/06/2013).
    • Mokhtar Belmokhtar (alias Khalid abu al-‘Abbaas al-A’oar) is de voormalige emir van de GSPC in de Sahelzone. Hij wordt beschouwd als de minst extremistische leider van AQIM en zou meer dan Abou Zeid geneigd zijn tot onderhandelen. Mokhtar zou inspelen op etnische spanningen in de Sahelregio door nauwe banden aan te gaan met de Touaregs. Hij zou getrouwd zijn met meerdere vrouwen afkomstig uit lokale Touareg-stammen. Mokhtar onderhoudt daarnaast ook nauwe relaties met criminele netwerken van drugs- en sigarettensmokkel. Ook zou hij betrokken zijn bij veel van de ontvoeringen van Westerlingen in de Sahara. Hier haalt hij grote financiële voordelen uit. Mokhtar opereert in het Sahelgebied en valt hiërarchisch onder Jawadi. Zijn groeiende machtspositie in de Sahel was aanleiding voor Wadoud om Abu Zeid als veldcommandant in de Sahel te benoemen. Er zijn dan ook voortdurend spanningen tussen Mokhtar en Abu Zeid. Wadoud geldt weliswaar als geestelijk leider, maar Mokhtar zou inmiddels zijn opgekomen als rivaal.
    • Abu Abd el-Karim al-Terghi (van de Toeareg) is van Malinese afkomst en een van de weinige niet-Algerijnse emirs van AQIM. Hij is emir van de sariya (compagnie) van al-Ansar, die zo’n 60 man telt en onder Jawadi valt
    • Yahya Abu al-Hamam is emir van de sariya (compagnie) van al-Furqan in de Imarat al-Sahra. Hij is actief in Mauritanië (‘Jihadisme in Noordelijk Afrika’, WODC 2011: 26).

Bevelstructuur

AQIM kent volgens het WODC een militaire organisatiestructuur op basis van regionale groepen, zogenaamde katiba (mw kata’ib), hetgeen letterlijk vertaald regiment of bataljon betekent. Deze katiba’s zijn onderverdeeld in saraya (de Arabische meervoudsvorm van het enkelvoud sariya): compagnie. Beide termen worden door AQIM zelf gebruikt. Katiba’s en sariya’s opereren onder leiding van een emir. Alle emirs staan onder het opperbevel van Abu Musab Abdul Wadoud. De tweede man binnen de organisatie is Yahya Jawadi, emir van de imarat al-Sahra, het belangrijkste operatiegebied van AQIM.
De leiders of emirs van de verschillende eenheden vormen samen de ‘Raad van Leiders’ of Majlis al-A’yaan. De Opperemir en de Voorzitter van de Raad van Leiders worden benoemd of afgezet door een vergadering van de leden. Deze Raad wordt ondersteund door drie commissies: 1. lajna shariyya: de juridische commissie, die religieuze uitspraken doet over acties en besluiten van de Raad, 2. lajna askariyya: de militaire commissie, verantwoordelijk voor de algemene strategie en tactiek van de gewapende operaties, 3. lajna ilamiyya: de mediacommissie, verantwoordelijk voor externe communicatie en propaganda. De voorzitters van de drie commissies zijn tevens leden van de Raad van Leiders, en dragen de titel van ‘Adviseur’ voor de Opperemir

Exacte informatie over aantallen, operatiegebied, etc. van alle katiba’s is niet beschikbaar. Wat wel bekend is:
• De katiba Tariq ibn-Ziyad staat onder leiding van Abdelhamid Abou Zeid, de meest extremistische leider binnen AQIM. Hij is ook commandant te velde van de organisatie in de Sahara.
• De katiba al-Moulathamoun (vertaald: de Gelaatsbedekkenden / Geturbaneerden) staat onder leiding van de relatief gematigde Mokhtar Belmokhtar.
• De leden van de katiba al-Muhajirin (vertaald: de immigranten in Algerije) komen onder andere uit Libië en Mauritanië. Deze katiba heeft zich een jaar of drie, vier geleden bij AQIM aangesloten.
• De leider van de katiba al-Nur (het Licht) zou volgens de Algerijnse media op 9 november 2010 zijn gesneuveld tijdens een aanval van het Algerijnse leger.
• De sariya van al-Ansar Dine staat onder leiding van de Malinees Abd el-Karim al-Terghi en is actief in noordelijk Mali

Financiële inkomstenbronnen

  • Smokkelen van wapens en sigaretten en drugs (o.a. cocaïne afkomstig uit Zuid-Amerika) naar Mauritanië, Mali, Niger, Libië en Tsjaad.
  • Ontvoeren van westerse toeristen.
  • Donaties Algerijnse immigranten vanuit Europa.
  • In 2003 zou AQIM ten minste 32 Europese toeristen hebben gekidnapped en vervolgens 6,5$ hebben ontvangen ('How paying ransom bankrolls terrorists', The International Herald Tribune, 16/02/2013)  In November 2009 arresteerden de Italiaanse autoriteiten 17 Algerijnen die in drie jaar tijd met vervalsingen, overvallen en diefstallen ongeveer een miljoen euro voor AQIM zouden hebben vergaard.

(Internationale) relaties

  • (Symbolische) steunverklaringen voor andere mujahedeenstrijders in Irak, Tsjetsjenië en Afghanistan.
  • Samenwerking met jihadistische-salafistische faciliteringsnetwerken in West-Europa, die onderdeel uitmaken van al Qa’ida of zich daar zich mee verbonden voelen, het zogenoemde franchise-terrorism.
  • Er zijn onbevestigde berichten van zakelijke afspraken tussen AQIM en de FARC over de bescherming van drugstransporten van Zuid-Amerika via Noord-Afrika richting Europa.
Terug naar boven

Activiteiten

Wapens en werkwijze

  • Ontvoeringen van westerse toeristen.
  • Zelfmoord/bomaanslagen met zware explosieven.
  • Guerrillaoorlogvoering (hinderlagen) tegen het Algerijnse leger en overheidsapparaat. Gebruikte wapens: 12.77 millimeter machinegeweren vanaf Toyota Landcruisers, raketten en mortieren.
  • Liquidatie van politieke leiders.

Recente en/of opvallende activiteiten

Contraterroristische maatregelen

Terug naar boven

Verwijzingen

Links

Literatuur

  • Tatah Mentan, Dilemmas of weak states: Africa and transnational terrorism in the twenty-first century, Aldershot 2004
  • Matthieu Guidère, Al-Qaida à la conquête du Maghreb, Monaco: Rocher, 2007. (Franstalig)